است اين جا ، كقوله تعالى : . . . فَخَشِينا أَنْ يُرْهِقَهُما طُغْياناً وَكُفْراً ( 1 ) . اى علمنا ، و خوف از باب ظنّ باشد - چنان كه بيان كرديم در چند جاى - و لكن للمقاربة بينهما علم را خوف خواند كه عذابى از خداى به تو رسد كه تو يار شيطانى ، و معنى آن است كه : هرگه كه چنين كنى يار شيطان باشى ، يعنى هرگه ( 2 ) شيطان را پرستى يار شيطان باشى ، بر اين قول * ( فَتَكُونَ ) * منصوب ( 3 ) على جواب النّهى بالفاء ، و تقدير آن كه : لا تعبد الشّيطان فتكون للشّيطان * ( وَلِيًّا ) * . و وجهى دگر در معنى آيت آن است كه : من مىترسم كه عذابى به تو رسد از خداى تعالى از باب خذلان و تخليه كه يار شيطان شوى ( 4 ) ، و اين بر طريق عقوبت بود و بر اين وجه عطف باشد على * ( يَمَسَّكَ ) * . و گفتند معنى آن است كه : تو را ولايت شيطان لازم شود براى آن كه او را پرستى ، و اين معنى قول اوّل است . و گفتند معنى آن است ( 5 ) : فتكون موكولا الى الشّيطان ، كه آنگاه تو را با شيطان گذارند ، و اين بر هر دو وجه كه گفتيم راست باشد ، هم بر عبادت شيطان [ 16 - ر ] و هم بر رسيدن عذاب از رحمان . * ( قالَ ) * ، گفت يعنى آزر : * ( أَ راغِبٌ أَنْتَ ) * ( 6 ) ، تو رغبت همى نمايى از خدايان من ؟ يقال : رغب ( 7 ) عنه ، خلاف رغب فيه ، يعنى تو را نمىبايد و بر كار تو ساخته نيست . * ( لَئِنْ لَمْ تَنْتَه ) * ، اگر از اين مقالت باز نيايى ( 8 ) ، * ( لأَرْجُمَنَّكَ ) * ، سنگسار كنم تو را ، و اين قول حسن است . سدّى و ابن جريج و ضحّاك گفتند : قذف كنم ( 9 ) تو را و دشنام دهم ( 10 ) و مساوى تو گويم ، و گفتند : تو را از خويشتن دور بيندازم . * ( وَاهْجُرْنِي مَلِيًّا ) * ، و اگر باز نخواهى استادن ( 11 ) برو و از من ببر مدّتى و روزگارى دراز . فرّاء گفت : اشتقاق ( 12 ) من الملاوة است ، يقول العرب : كنت عنده مَلوة و مُلوة و مِلوة و ملاوة ، اى دهرا ، يقال : تملَّيته اى عشت معه ملاوة ، قال الشّاعر :

--> ( 1 ) . سورهء كهف ( 18 ) آيهء 80 . ( 2 ) . همهء نسخه بدلها : هرگاه كه . ( 3 ) . همهء نسخه بدلها : باشد . ( 4 ) . همهء نسخه بدلها : باشى . ( 5 ) . همهء نسخه بدلها كه . ( 6 ) . همهء نسخه بدلها عن الهتي . ( 7 ) . آب ، آز ، مش : رغبت . ( 8 ) . همهء نسخه بدلها و از اين گفتار باز نايستى . ( 9 ) . آج ، لب : كنيم . ( 10 ) . آج ، لب : دهيم . ( 11 ) . همهء نسخه بدلها از بر من . ( 12 ) . آط او .